गीत

भोकाएको मान्छे भन्छ, डाँडा वारी खाउँ
अघाएको मान्छे भन्छ, डाँडा पारी खाउँ
भन साथी अब मैले कसको गीत गाउँ ?
...

सितलैमा बाटो काट्ने, सुर जसको हुन्छ
शुरु बाटै बन्दो–बस्ती, राम्रो उसको हुन्छ
उही भन्छ, बाटो काटौं, अनि मात्रै खाउँ
भन साथी अब मैले कसको गीत गाउँ ?

जसको धेरै बोझ हुन्छ, उही धेरै थाक्छ
पक्कै पनि उसैलाई, छिटो भोक लाग्छ
त्यसैले त भन्छन् उनी, डाँडै वारी खाउँ
भन साथी अब मैले कसको गीत गाउँ ।

मृत्यूपछिको जीवन

 प्रत्येक उभौलीमा...
प्रत्येक छौवामा
सापादु भरीको वासिम
नछुङ्ले फलाक्ने "लेभेनेउ" सँगै
"खाली" को नाममा दायलुङमा खनिन्दा
प्रत्येक किरातीले
आफ्नो सौन्दर्य भेट्ने गर्छ,
तर,
मरेपछि बाँच्न
र, "खाली" भएर दायलुङमा बस्न
त्यति सजिलो छैन किरातीलाई ।

नछुङ्ले कचुर हानेकै भरमा
पोट नपल्टिएर चितै-चीत
वा,
चीत पल्टिएर पोट शून्य हुँदा
"खाली" छुट्टिनु जति सजिलो देखिन्छ
गाह्रो छ, चीत पल्टनु
किनकि, कचुरमा
जीवन र मृत्युको सफेद विम्ब
आउनुपर्छ रिसिया गाउँदा ।

मृत्यु यस्तो स्वभाविक होस्
कि, उमेरले मृत्युलाई
र मृत्युले उमेरलाई
ठानोस् अनिवार्य
मानोस् सर्वस्वीकार्य
न बगेको होस् रगत
न चढेको होस् पानी
न चुहेको होस् पीप
न निलेको होस् कुनै जहर
न लागेको होस् फाँसी
न भएको होस् दुर्घटना
र,
छोडेर जाँदा प्राणले शरीर
न नभेको होस् दायलुङमा आगो
अनि पो पल्टन्छ चीत कचुरको
अनि पो मानिन्छ जीत मृतकको ।

तर,
मृत्यू सफेद हुन
जीवन पनि सफेद हुनुपर्छ
यसैभन्छ मुन्धुमले
-कर्म अनुसारको मृत्यू
-मृत्यु अनुसारको कचुर
र,
कचुर अनुसारको जीवन
-"खाली" कि, "निखाली" ?

दुश्मन

सत्ताभन्दा बाहिर रहँदा
ऊ मान्छे हुन्छ, आम मान्छे जस्तै
तर जब,...
सत्तामा पुगेर कुर्सीमा थपक्क बस्छ
त्यसपछि,
मान्छे हुनुको पहिचान गुमाएर ऊ
दुश्मन बन्छ मान्छे कै
त्यसैले त सत्ता र कविता
कहिल्यै सँगै हिंड्न सक्दैनन्
किनकि,
कविता आम मान्छेको लागि हिंड्छ
सत्ता केवल आफ्नो लागि ।

भुस्याहा कुकुरहरू

शहरका गल्ली गल्ली चाहारेर
जुठोपुरो खोजेर खानु
सडकपेटी मै बिष्ट्याउनु...
भित्तो वा रुखको फेदमा
एउटा खुट्टो उचालेर तिरिक्क तुर्क्याउँदै सुँघेर हिंड्नु
रात-बिरात भुकेर मान्छेको निन्द्रा खल्बलाउनु
आफूभन्दा निम्छरो देखिए लखेट्नु
आफूभन्दा बलियो देखिए टाङ्मुनी पुच्छर लुकाएर हिड्नु
कार्तिक लाग्न साथ छाउरीको लागि
जीवनै बलिदान दिन पछि नपर्नु
एक टुक्रा हड्डीको लागि
आफ्नै साथीको ज्यान दावी गर्नु
---यो काम त भुसिया कुकुर हो
तर नेपालमा प्रजातन्त्र आएपछि भने
नेताहरुले पालो दिएका छन् ।

दशैं र किराती

सन् १७७२,
अगस्तको अन्तिम हप्ता
अलिकती आशंकालाई सिरानीमा च्यापेर...
मस्त निदाईरहेको किराती गाउँलाई झुक्याउँदै
हरिनन्द पाध्यको साथ लागेर
दुधकोशी तर्छन् गोर्खालीहरु
र,
चढाइँ गर्छन् किराती थुममाथि ।

समातेर अरिमठ्ठे हातले बाँसको धनु
चोप्दै चुच्चो काँड, बिषको भाँडोमा
प्रतिबाद गरिरहन्छन् गोर्खाली बन्दुकको
चतिम र अटल रायहरु
तर,
मीत र ससुरालीको राज्य लुटेर
बलियो बनेका गोर्खालीसँग
जोर चल्दैन थुमहरुमा
मारिन्छन् योद्धाहरु
मारिन्छन् आईमाई केटाकेटी
मारिन्छन् बृद्ध-बृद्धा
बग्छ दुधकोशी, रावा र साप्सुमा रगतको खोलो
बन जङ्गलमा दङ्गङ्ती गन्हाउँछ किरातीको लास
उजाडिन्छ किराती बस्ती
भत्काइन्छन् साकेला थान
उखेलिन्छन् मूल चुला
फालिन्छन् मोछामा घैलाहरु
हो, त्यही साल
अर्थात सन् १७७२ को आश्विन शुक्लपक्ष
किरातीहरु रोइरहेको बेला
किरातीहरु कै अन्नपात लुटेर
पहिलोपल्ट किरात भूमिमा मनाउँछन् गोर्खालीहरु
दशहराको हर्सोत्सव
र,
मार हानेर किराती योद्धालाई
रगतमा मुछेर अक्षता
लगाउँछन् निधारमा बिजयादशमीको रातो टीको ।

हो त्यसैले,
आफ्नै पूर्खाको रगत
निधारमा टाँस्नु मञ्जुर छैनन्
यो देशका आदिम जाति किरातीहरु ।

गीत

(प्रेम र राजनीति दुवैलाई कटाक्ष)

 मिल्ने त आखिर स्वार्थ रहेछ, कहाँ मिल्दो रहेछ र मन
बढिरहेछ दूरी निरन्तर, विष बन्दैछन् बोली बचन
...

जोडिए झैं लाग्छ कहिले दुवै काँधहरु
मेटिए झैं लाग्छ सीमा अनि साँधहरु
तर मिल्दैन जब त्यो स्वार्थ आपसमा
अनि भत्किन्छ आरोपका बन्द बाँधहरु

मिल्दो रहेछ रातमा चाहना दुवैको
नहोस् उज्यालो सायद कामना दुवैको
तर धर्तिमा जब टेक्छ घामले पाईला
अनि शुरु हुन्छ अनेकौं बाहाना दुवैको

मुक्तकहरु

 १) प्रचण्ड
जसको दिमाग जचाउँन राँची लैजानु पर्ने माग गर्यो प्रचण्डले
उसैसँग सत्ताको लागि जोड, घटाउ, गुणन र भाग गर्यो प्रचण्डले...
आखिर राजनीतिमा जे बोले पनि र जसो गरे पनि हुने रहेछ गाँठे !
अनाहकमा जनताहरुको दिमाग मात्र खराब गर्यो प्रचण्डले ।

२) ओली
उखान-टुक्का सुनाएर ताली पाउँछ केपी ओली
सधैं राष्ट्रवाद-राष्ट्रबाद भन्दै कराउँछ केपी ओली
हेर्दै जानुस्, प्रधानमन्त्री भएपछि सबैभन्दा पहिला
उनै छिमेकी भारतको गुनगान गाउँछ केपी ओली ।

३) सुशील
जुरेमा पहिरो झर्यो, भूइँचालोले हजारौं मान्छे मर्यो
महामारी र आन्दोलनले पनि धेरैको जिन्दगी हर्यो
जोखिम मोलेरै संविधान घोषणा भो जसको पालामा
त्यही संविधान फाँसीको डोरी बनेर उनको गलामा पर्यो ।

४) गच्छदार
उसको प्राथमिकतामा सधैं-सधैं हुन्छ सरकार
तर पनि आन्दोलन, घोषणा गर्छ बारम्बार
लुसुक्क छिर्नु र डुक्रीन्दै बाहिरिनु त स्वभावै भयो
सबैभन्दा धेरै पटक मन्त्री हुने भए बिजय गच्छदार ।

५) कमल थापा
संवैधानिक राजतन्त्र र हिन्दु राष्ट्र उनको बटम लाइन
गोरु गाडा चढेर अमेरिका पुगिन्न भन्नेसँग गरे साइन
पार्टी पो अलग भो त, बिचार त मिल्छ नि हैन काजी ?
अब हेर्नु छ मज्जाले महान राष्ट्रबादीहरुको पाईन ।